Jasło - Widok ogólny
Jasło (1904 rok) – widok ogólny od strony Górki Klasztornej

Poniższe fragmenty tekstu pochodzą z oficjalnej strony internetowej miasta Jasła.

Jasło jest malowniczo położonym miastem z tradycją historyczną, sięgającą XII wieku. Pierwsze źródła pisane na temat osady Jasiel pochodzą z 1185 r., a w 1261 r. powstała tu osada targowa należąca do cystersów. Miasto leży w Polsce południowo-wschodniej, u podnóża Karpat, a otaczają go aż trzy rzeki: Jasiołka, Wisłoka i Ropa. Dawny rozwój miasta związany był ze szlakami handlowymi, które prowadziły kupców przez rozkwitające Jasło.

Podczas II wojny światowej miasto zostało niemal całkowicie zniszczone (w 97 proc.), mieszkancy jednak nie poddali się i rozpoczęli bardzo trudny proces odbudowy Jasła.

Jasło w Galicji

W 1772 roku, w wyniku pierwszego rozbioru Polski region jasielski przechodzi pod panowanie austriackie. Od 1780 roku Lwów staje się stolicą „Galicji” i siedzibą gubernatora. W tym czasie Jasło i przyległe tereny wchodzą w skład cyrkułu dukielskiego, stanowiącego jedną z 18 nowych jednostek administracyjnych ówczesnej Galicji. W roku 1790 stolica cyrkułu zostaje przeniesiona do Jasła. Fakt ten wpływa korzystnie na rozwój miasta. Miasto pełniące do tej pory funkcje rzemieślniczo-handlowe staje się ośrodkiem administracyjnym. Jasło liczyło w tym czasie zaledwie 1500 mieszkańców. Cyrkuł jasielski obejmował powierzchnię 52 mil kwadratowych i posiadał 192.611 mieszkańców. Należał do najbardziej zaludnionych.

Wraz z utworzeniem cyrkułu do miasta napłynęli liczni urzędnicy i ściągnięte zostało wojsko w sile jednego batalionu. Cyrkuł jasielski istniał do roku 1860, zaś wojsko przebywało w mieście do roku 1882. Po likwidacji cyrkułu, w Jaśle pozostał C.K. Urząd Powiatowy należący do obwodu tarnowskiego. Na jego czele stał starosta. Kolejna reforma administracyjna przeprowadzona została w roku 1867. Do Starostwa Jasielskiego należało wtedy 156 gmin z liczbą 83.664 mieszkańców.

W połowie XIX wieku w okolicach Krosna, Jasła i Gorlic odkryta została ropa naftowa. Odkrycie jej miało doniosłe znaczenie dla rozwoju gospodarczego tej części Galicji, która słynęła z przysłowiowej biedy. Na początku XIX wieku w samym mieście Jaśle nie powstają nowe zakłady produkcyjne. Miasto zachowuje nadal charakter handlowo-rzemieślniczy. Doświadcza natomiast kolejnego zniszczenia w wyniku dużego pożaru, który miał miejsce w dniu 5 stycznia 1826 roku. Spłonęło wtedy praktycznie całe miasto. Ocalał tylko budynek cyrkułu, kościół parafialny i kilka domów. W latach następnych miasto zostaje odbudowane i na miejscu spalonych w pożarze budynków, w większości drewnianych, powstają murowane kamieniczki. Miasto uzyskuje wtedy nowe oblicze i w niewiele zmienionym kształcie zachowuje swój wygląd aż do tragicznej jesieni 1944 roku, gdy zostaje bestialsko zniszczone przez hitlerowców.

W latach 1844/45 w północnej części obwodu jasielskiego mają miejsce klęski elementarne, pomory bydła i owiec, co powoduje nasilenie się nędzy chłopów i prowadzi do ich buntów. W 1846 roku na czele buntów chłopskich staje Jakub Szela. Efektem tych rozruchów są napady na dwory, liczne samosądy wykonywane na właścicielach dworów, grabieże i liczne ofiary śmiertelne. Wzburzenie wsi galicyjskiej zbiegło się w czasie ze wzmożoną agitacją polskich sił demokratycznych przygotowujących się do wybuchu powstania narodowego. Celem powstania miało być między innymi uwłaszczenie chłopów. Pomimo interwencji administracji austriackiej i prowadzenia agitacji wśród chłopów mającej na celu udowodnienie, że ich dobroczyńcą jest cesarz, nie udało się uniknąć tragicznych następstw tych rozruchów, które przeszły do historii pod nazwą „rabacji galicyjskiej”.

W dobie autonomii galicyjskiej, w latach 1860-1914 następuje prężny rozwój Jasła. Jego przyczyną było odkrycie złóż ropy naftowej i rozwój ruchu kopalnianego po roku 1863. W miejscowości Świerchowa uruchomiono wtedy kopalnię, w której 25 szybów było własnością Galicyjsko-Karpackiego Towarzystwa Naftowego Bergheim i MacGarvey, a w Harklowej aż 120 szybów należało do Spółki Edwarda Dzwonkowskiego, a 39 do Galicyjskiego Gwarectwa Naftowego Harklowa. Rozwój kopalnictwa naftowego w powiecie jasielskim spowodował lokalizację i budowę rafinerii nafty na przedmieściu Jasła, w Niegłowicach, w końcu lat 80-tych XIX wieku.

Właścicielem rafinerii była Spółka Gartenberg Schreyer i Gorschlag. Zatrudniała ona ponad 600 osób. Prekursorem wykorzystania ropy naftowej, nazywanej wtedy olejem skalnym, do celów oświetleniowych, po wcześniejszej destylacji, był aptekarz – Ignacy Łukasiewicz, który w 1855 roku w Ulaszowicach, na przedmieściu Jasła zbudował pierwszą w świecie destylarnię ropy, która stała się poprzedniczką późniejszych rafinerii. Uzyskana z ropy nafta, a także inne substancje wykorzystywane były nie tylko jako paliwo do lamp naftowych, lecz także w medycynie i przemyśle. Ignacy Łukasiewicz zasłynął także jako konstruktor lampy naftowej, która stała się bardzo powszechnym urządzeniem oświetleniowym. Ten wielki odkrywca i konstruktor związany był nie tylko z Jasłem, gdzie pracował jako aptekarz. Mieszkał i pracował także w Gorlicach, Krośnie i Bóbrce.

O prężnym rozwoju Jasła w dobie autonomii galicyjskiej świadczy szybko rosnąca liczba mieszkańców, w 1880 roku – 2.936, w 1891 roku – 4.513, w 1901 roku – 6577, a w 1911 roku już 10.150 mieszkańców. W roku wybuchu I-ej wojny światowej Jasło liczyło ponad 10.000 mieszkańców i zajmowało siódme miejsce pod względem ludności w Galicji zachodniej, po Krakowie, Tarnowie, Nowym Sączu, Jaworznie, Chrzanowie i Bochni.

Duże znaczenie dla rozwoju miasta miała budowa w latach 1872-1884 linii kolejowej ze Stróż do Zagórza, przebiegającej przez Jasło, a w roku 1890 linii kolejowej łączącej Rzeszów z Jasłem. Miasto jest wtedy nie tylko ważnym węzłem komunikacyjnym, lecz także centrum administracyjnym i gospodarczym. W roku 1859 wybudowane zostają w mieście koszary wojskowe, a dwa lata wcześniej, w 1857 roku prochownia, w miejscu gdzie obecnie mieści się klasztor SS. Wizytek. W 1868 roku, staraniem ówczesnego burmistrza Antoniego Koralewskiego powstaje w Jaśle Gimnazjum, szkoła, której liczni absolwenci po ukończeniu wyższych uczelni wpiszą się trwale nie tylko do nauki polskiej, lecz także światowej.

W 1889 roku otwarto w Jaśle sąd okręgowy, który był trybunałem pierwszej instancji dla miasta, a także 8 okolicznych sądów powiatowych. Przy sądzie istniało również więzienie.

W latach 1896/97 wybudowano w mieście elektrownię, a także oddano do użytku nową siedzibę Rady Powiatowej, gmach Kasy Oszczędności, Urząd Pocztowy i założono park miejski. W latach 1891-1900 wybudowano w mieście 100 domów, a w następnym dziesięcioleciu około 150, w tym jedno- i dwupiętrowe. W 1892 roku miasto otrzymało nowe gimnazjum, a w latach następnych dwie dwupiętrowe szkoły powszechne, kościół OO. Franciszkanów, żydowską bożnicę, budynek „Sokoła” i Kasy Zaliczkowej.

Dbano także o postęp w rolnictwie. W 1880 roku powstało w Jaśle Okręgowe Towarzystwo Rolnicze, którego celem było rozpowszechnianie wiadomości o postępie w rolnictwie, wymiana doświadczeń oraz urządzanie wystaw rolniczych. Swoją działalność prowadziło w kilku okolicznych powiatach, szczególnie po roku 1894, kiedy jego prezesem był Stanisław Ostaszewski. Oświatę rolniczą szerzyło też Towarzystwo Kółek Rolniczych z siedzibą w Jaśle, które w 1903 roku opiekowało się 36 kółkami w powiecie.

W życiu społecznym i kulturalnym miasta dużą rolę odgrywało także od końca XIX wieku Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, powstałe w 1907 roku koło śpiewacze „Lutnia Sokola”, a także Towarzystwo Mieszczańskie „Zgoda”, zrzeszające inteligencję i rzemieślników. Gromadzeniem funduszy na budowę szkół w powiecie zajmowało się Towarzystwo Szkoły Ludowej. W latach 1883/84 wydawana była w Jaśle gazeta pod tytułem „Nowiny Jasielskie”. Jej wydawcą był adwokat dr Wiediger. Tuż przed wybuchem I-ej wojny światowej, w latach 1913-1914 wydawany był w Jaśle „Głos Jasielski”, pod redakcją inż. Kostkiewicza. Duży udział w rozwoju gospodarczym Jasła i powiatu w drugiej połowie XIX wieku i dwóch pierwszych dziesięcioleci wieku XX miał kapitał polski, chociaż w przemyśle wydobywczym ropy naftowej i jej przetwórstwie przewagę miał kapitał obcy, głównie kanadyjski, belgijski, francuski, austriacki, węgierski i angielski. Było to zjawisko typowe nie tylko dla zaboru austriackiego, lecz także innych części dawnych ziem polskich oraz krajów Europy środkowej. Znaczący udział w przemyśle, głównie zaś w firmach handlowych mieli Żydzi. W Jaśle, a także innych miastach i miasteczkach Podkarpacia liczba ludności żydowskiej w stosunku do ogółu mieszkańców ciągle rosła.

Według danych dotyczących Jasła, w roku 1785 miasto liczyło 1448 mieszkańców, w tym 16 Żydów. W roku 1880 miasto liczyło 2.936 mieszkańców, w tym 433 Żydów, w roku 1900 – 4.527 mieszkańców, w tym 935 Żydów, a w roku 1912 na 10.150 mieszkańców 1.524 to Żydzi. Stanowili oni ponad 15% udział w strukturze ludnościowej miasta. Procent ludności żydowskiej w takich miasteczkach jak Żmigród czy Osiek był znacznie wyższy. Społeczność żydowska posiadała w swoich rękach wiele budynków i nieruchomości w mieście, w tym kamienice w rynku. Była właścicielem większości sklepów oraz licznych warsztatów rzemieślniczych. Posiadała w mieście własną bożnicę, szkołę wyznaniową oraz czytelnię.

Dynamiczny rozwój miasta i powiatu zatrzymuje I wojna światowa. Same działania wojenne oszczędzają miasto, chociaż w pierwszym roku wojny aż pięciokrotnie przechodzi ono z rąk do rąk. W jesieni 1914 roku miasto raz jest w rękach austriackich, raz w rosyjskich. Podobnie jest na początku roku 1915. Dopiero w wyniku słynnej ofensywy i bitwy gorlickiej z początku maja 1915 roku Rosjanie zostają wyparci z miasta. O zaciętych walkach I-ej wojny światowej świadczą liczne cmentarze wojenne z lat 1914/15, których ponad 50 jest na terenie powiatu jasielskiego.

XX-lecie międzywojenne

Rok 1918 przynosi Polsce Niepodległość. W dniu 11 listopada 1918 roku z budynku Starostwa Powiatowego w Jaśle zdjęty zostaje orzeł austriacki, a zawieszony orzeł polski – godło niepodległej Rzeczypospolitej. W dniu 11 listopada 1918 roku desygnowany komisarzem na teren Jasła przez Polską Komisję Likwidacyjną – Stanisław Szymański powoduje podjęcie uchwały akceptującej połączenie Wydziału Powiatowego i Starostwa w jedno ciało. Pierwsze, inauguracyjne posiedzenie Rady Powiatowej w Jaśle pod przewodnictwem Sroczyńskiego ma jednak miejsce dopiero 12 marca 1919 roku. Jego opóźnienie spowodowane było walką polityczną o władzę pomiędzy prawicą narodową popierającą Radę Regencyjną w Warszawie a lewicą, czyli rządem lubelskim Ignacego Daszyńskiego. Polska komisja Likwidacyjna, będąca namiastką rządu koalicyjnego dla Galicji stała na uboczu obu walczących stron.

Okres dwudziestolecia międzywojennego nie był okresem korzystnym dla rozwoju samorządu terytorialnego w Jaśle. Budżet funduszu administracyjnego Rady Powiatowej już w pierwszym roku po odzyskaniu niepodległości zamknął się niedoborem 56.727 koron. W następnych latach niedobór ten był zjawiskiem stałym, co powodowało obciążanie obywateli miasta wciąż nowymi ciężarami. W 1928 roku wojewoda krakowski rozwiązuje Radę Powiatową i w jej miejsce powołuje Tymczasowy Zarząd Powiatowy złożony z 12 członków pod kierownictwem starosty Antoniego Zolla. Zarząd ten był pierwszym krokiem do likwidacji samorządu w mieście.

W latach 1924-1929 toczyły się w Jaśle spory dotyczące przyłączenia do miasta podmiejskich gmin. Dopiero w 1929 roku do Jasła przyłączona zostaje część Niegłowic, Gorajowice, Ulaszowice, Kaczorowy i Gądki. W 1931 roku wojewoda krakowski rozwiązuje reprezentację Jasła z powodu szkodliwej działalności dla interesów gminy i wykroczeniom przeciw ustawom. Komisarzem przez niego mianowanym zostaje Jerzy Ligocki.

Pomimo licznych sporów wokół władz samorządowych w mieście, trwających do początku lat trzydziestych, życie miasta ustabilizowało się w ciągu dwóch lat po odzyskaniu niepodległości, czyli do roku 1920. W roku 1921 miasto liczyło 10.257 mieszkańców.

W latach 1918-1939 miasto wzbogaciło się o 130 nowych budynków, w tym 9 dwupiętrowych i 16 jednopiętrowych. W mieście wybudowany został nowy Ratusz, ozdobiony na frontonie posągami króla Kazimierza Wielkiego i królowej Jadwigi.

W 1934 roku w mieście było łącznie 1.030 domów, z których większość była własnością Żydów. W 1939 roku Jasło miało 12.000 mieszkańców, w tym 3.000 Żydów. 25% udział tej społeczności w strukturze ludnościowej miasta rzutował także na gospodarkę miejską, handel, usługi. W 1934 roku na terenie miasta znajdowało się 343 ha ziemi uprawnej, 144 ha dróg i nieużytków, 20 ha pastwisk, 10 ha łąk 25 ha ogrodów. Największym zakładem przemysłowym miasta była Rafineria Nafty w Niegłowicach, w której w 1923 roku uruchomiono dział oddestylacyjny parafiny. Zatrudniał wtedy 457 osób. W czasie I wojny światowej była spalona, ale w ciągu 6 miesięcy ponownie uruchomiona. Jej właścicielem był Gartenberg i Schreyer.

Drugim większym zakładem przemysłowym w mieście była Huta Szkła wybudowana w 1923 roku. Jej właścicielami byli Baruch Margulies i Zygmunt Begleiter. Rocznie w hucie produkowano 280 tyś. szkła okiennego.

Trzecim znaczącym zakładem przemysłowym, usytuowanym w Krajowicach pod Jasłem były Zakłady „Gamrat”, wybudowane w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP). Był to zakład o znaczeniu wojskowym, gdyż produkował proch strzelniczy.

W mieście istniały także mniejsze zakłady jak: młyn, Wytwórnia Olejów Roślinnych, Fabryka Mioteł Ryżowych „Jaślanka”, a także spółki: „Żwir”, „Osada”, „Wisłoka” i „Orbis”. Własnymi przedsiębiorstwami miejskimi była też gazownia, elektrownia i betoniarnia.

W okresie międzywojennym działała w Jaśle Kasa Oszczędności (powstała w 1868r.), Towarzystwo Zaliczkowe (powstałe w 1886r.), Bank Związkowy dla Oszczędności i Kredytu, Bank Zaliczkowy (powstały w 1887 r.), Bank Ekskontowy i Handlowy założony w 1908 roku, Bank Pożyczkowy dla Drobnego Handlu i Drobnego Przemysłu, Bank Spółdzielczy „Fortuna” i Powiatowa Kasa Rękodzielnicza.

Po roku 1918 szczególnie ożywił się w Jaśle ruch spółdzielczy, przeważnie w branży spożywczej. Od 1913 roku prężnie działała w Jaśle Spółdzielnia Spożywców Kolejarzy, a od 1919 roku Kooperatywa Robotnicza Spożywczo – Wytwórcza „SIŁA”, pod patronatem Polskiej Partii Socjalistycznej. Środowisko nauczycielskie miało Własną Spółkę Gospodarczą Nauczycieli Ludowych Powiatu Jasielskiego, a mieszczanie Związek Mieszczański „ZGODA”, prowadzący sklepy spółdzielcze. Również jasielscy szewcy zawiązali Spółkę Szewców w oparciu o statut z 1913 roku.

Spośród stowarzyszeń społecznych najbardziej aktywnie działały Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo „Zgoda”, Towarzystwo Szkoły Ludowej, Kasyno Urzędnicze, Związek Strzelecki oraz Związek Obywatelski Pracy Kobiet. Wszystkie te towarzystwa posiadały własne biblioteki i czytelnie. Bardzo dobrze wyposażoną bibliotekę posiadało także żydowskie stowarzyszenie „Jeszurum”.

W związku ze spadkiem nakładów na oświatę i budownictwo szkolne w końcu lat 20-tych, ciężary z tym związane przejęło Towarzystwo Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych. Dzięki wysiłkowi wielu nauczycieli i osób spoza tego środowiska udało się przezwyciężyć wiele trudności związanych z oświatą na szczeblu podstawowym, wyremontować wiele szkół i powiększyć ich zasoby materialne. Sytuacja w szkolnictwie średnim również stawała się coraz trudniejsza. Liczba uczniów spadła do liczby 460 w roku 1938. Przyczyną takiego stanu rzeczy była ciągle pogarszająca się sytuacja materialna ludności oraz wysokie opłaty za szkołę i bursę.

W końcu lat 30-tych w Jaśle oprócz gimnazjum im. Stanisława Leszczyńskiego było także Prywatne Gimnazjum Żeńskie, Prywatne Seminarium Nauczycielskie oraz 3-letnia Szkoła Handlowa przekształcona po reformie szkolnej na Koedukacyjne Gimnazjum kupieckie im. Stanisława Szczepanowskiego.

Swoją działalność kontynuowała także Szkoła Przemysłowa Uzupełniająca, która po roku 1925 zmieniła nazwę na Dokształcającą Szkołę Zawodową. Od 1921 roku istniała także w Jaśle Szkoła Zawodowa dla dziewcząt. Wszystkie szkoły jasielskie podlegały Radzie Szkolnej Powiatowej, na której czele stał inspektor szkolny.

W życiu kulturalnym miasta ważną rolę odgrywało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo Mieszczańskie „Zgoda” oraz Stowarzyszenie Kolejarzy „Harmonia”. To ostatnie posiadało własne kino, orkiestrę dętą i smyczkową oraz zespól dramatyczny. Ze Stowarzyszeniem “Harmonia” współpracowało Towarzystwo Śpiewacze „Echo” powstałe w 1921 roku, którego dyrygentem w latach 1921-1939 był Roman Karakiewicz. Uświetniało ono wszystkie ważniejsze uroczystości organizowane na terenie miasta.

Okres okupacji

Wybuch II wojny światowej w dniu 1 września 1939 roku zapoczątkował nowy, trudny okres w dziejach miasta i regionu. Już w pierwszym dniu wojny w Niegłowicach i Moderówce koło Jasła były pierwsze śmiertelne ofiary niemieckich ataków lotniczych. W dniu 8 września wkroczyły do Jasła wojska niemieckie.

Od pierwszych dni okupacji cała gospodarka miasta i regionu została ukierunkowana na potrzeby okupanta.

W okresie wojny Jasło było siedzibą starosty powiatowego. Od połowy stycznia 1940 roku aż do końca 1944 roku funkcję starosty pełnił dr Walter Gentz, który bardzo negatywnie zapisał się w historii miasta. Na mocy zarządzeń władz okupacyjnych wprowadzono dla mieszkańców miasta i powiatu obowiązek meldowania się miejscowych i przybyłych, a także obowiązek kwaterunku dla wojska i obywateli niemieckich. Obok tych uciążliwości każdy mieszkaniec musiał posiadać „Kenkartę” i kartę pracy. Mieszkańców wsi zobowiązano do stałych dostaw żywności w ramach tzw. Kontygentów, głównie w postaci żywca zwierzęcego, a także zboża i ziemniaków. Dla całej ludności wprowadzono zróżnicowane kartki żywnościowe. Równocześnie całkowitej konfiskacie podlegały majątki żydowskie. W wielu miasteczkach powiatu, w tym w Jaśle utworzono getta dla ludności żydowskiej.

Terror okupacyjny ciągle narastał. Ludzie podejrzani o działalność antyniemiecką trafiali do więzień, obozów koncentracyjnych lub specjalnych obozów pracy. Wielu młodych ludzi wywożonych było na roboty przymusowe do Rzeszy.

W 1941 roku zorganizowany został w Szebniach koło Jasła obóz jeniecki, tzw. „Frontstalag-Szebnie”, w którym w pierwszym okresie przebywali głównie jeńcy rosyjscy, później także Polacy i Żydzi. W obozie tym z powodu głodu i ciężkiej pracy w stosunkowo krótkim czasie zmarło około 7.000 jeńców rosyjskich. W latach 1942-1944 obóz ten pełnił funkcję obozu pracy.

W okresie okupacji niemieckiej wszystkie zakłady przemysłowe Jasła pracowały na rzecz gospodarki okupanta. Szczególne miejsce wśród nich pełniła Rafineria Nafty w Niegłowicach i Zakłady „Gamrat”. Pomimo licznych akcji sabotażowych ze strony polskiego ruchu oporu, produkcja przemysłowa wszystkich tych zakładów utrzymywała się na wysokim poziomie. Władze okupacyjne dużą wagę przywiązywały także do utrzymania, remontu i rozbudowy dróg, a także regulacji rzek. Wszystkie szlaki komunikacyjne miały dla okupanta duże znaczenie i to nie tylko gospodarcze, lecz przede wszystkim strategiczne i wojskowe.

W 1941 roku okupanci przebudowali w Jaśle budynek ratusza, a także starostwa powiatowego. Modernizacji uległa także płyta rynku, którą wyłożono płytami chodnikowymi. Przebudowie uległy także fasady kamieniczek wokół rynku. Liczne w mieście budynki drewniane polecono rozebrać, a na ich miejscu pozakładano zieleńce.

W okupacyjnych dziejach miasta szczególnie tragicznie zapisał się areszt śledczy Gestapo oraz miejscowe więzienie. Osadzeni tam ludzie byli w bestialski sposób maltretowani i bici. Wielu z nich zginęło w zbiorowych egzekucjach przeprowadzanych przez Gestapo i inne formacje niemieckie między innymi w lesie warzyckim i Sieklówce. Pomimo trwającego i ciągle nasilającego się terroru, w mieście Jaśle i całym powiecie działał dobrze zorganizowany ruch oporu reprezentujący różne opcje polityczne. Do najsłynniejszych akcji przeprowadzonych przez Kedyw Podokręgu Armii Krajowej Rzeszów należało uwolnienie z jasielskiego więzienia więźniów politycznych w nocy z 5/6 sierpnia 1943 roku. Akcję tę przeprowadził oddział pod dowództwem Zenona Soboty ps. „Korczak”. Działalność dywersyjną w zakładach przemysłowych, a także skierowaną przeciwko akcjom pobierania od ludności kontyngentów żywnościowych przeprowadzały obok Armii Krajowej także oddziały partyzanckie Armii i Gwardii Ludowej oraz Batalionów Chłopskich. Przeprowadzały one także akcje zbrojne przeciwko wojskom niemieckim oraz policji.

Jednym z pierwszych zarządzeń władz niemieckich było zamknięcie szkół średnich, z wyjątkiem szkół zawodowych. Pomimo tego, przez cały okres okupacji prowadzone było w Jaśle tajne nauczanie na poziomie gimnazjalnym, a w czerwcu 1942 roku odbyła się pierwsza tajna matura. Kilku profesorów, prowadzących tajne nauczanie zostało wysłanych do obozów koncentracyjnych. Działalność ta była kontynuowana.

13 września 1944 roku starosta jasielski – W.Gentz w związku ze zbliżającym się frontem i wojskami rosyjskimi zarządził ewakuację ludności cywilnej z Jasła. Ewakuacja miała zakończyć się w dniu 15 września o godz. 1800. Po tej dacie Niemcy rozpoczęli rabunek miasta i wywożenie z niego, co cenniejszych i bardziej użytecznych przedmiotów z wyposażenia domów. Następnie specjalny oddział niemieckich żołnierzy, złożony z 250 osób wysadzał w powietrze poszczególne budynki mieszkalne i użyteczności publicznej za pomocą ładunków wybuchowych. Niszczenie miasta trwało od 15 października do 15 grudnia 1944 roku.

W styczniu 1945 roku ruszyła ofensywa wojsk rosyjskich. W dniu 16 stycznia 1945 roku wkroczyły do ruin Jasła wojska rosyjskie i towarzyszący im czechosłowaccy artylerzyści. Miasto było opustoszałe i przedstawiało przerażający obraz. Z 1.230 budynków miejskich aż 704 były całkowicie zniszczone. 487 budynków było częściowo zniszczonych. Ocalało zaledwie 39 domów w Ulaszowicach – dzielnicy Jasła. W samym centrum miasta ocalał tylko pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Błotnickiego, wybudowany w 1879 roku i znajdujący się w parku miejskim. Do dziś nie są znane prawdziwe powody totalnego zniszczenia przez Niemców Jasła, gdyż żadne względy strategiczne i wojskowe za tym nie przemawiały. Za winnych tych zniszczeń uznaje się powszechnie gen. Obenhausa i starostę Gentza.

Lata 1945-1950

Po wysiedleniu i zniszczeniu Jasła w 1944r. aż do wyzwolenia w styczniu 1945r. nie działały władze samorządowe. Organem władzy państwowej było starostwo utworzone już 17 stycznia 1945 r., a pierwszym starostą jasielskim Michał Sałustowicz. Pierwszą siedzibą Starostwa był jeden z budynków Rafinerii Nafty w Niegłowicach.

Dopiero dnia 9 lutego przy udziale powracających do miasta po tułaczce obywateli powołano do życia Magistrat miasta Jasła. Funkcję burmistrza objął z polecenia starostwa Stanisław Kuźniarski. Pełnił on wcześniej funkcję burmistrza do wybuchu wojny w 1939r. Jego zastępcą w dniu 15 lutego został Władysław Mendys. Stanowiska asesorów objęli: Zdzisław Mikosz i Wojciech Kosiba. Władzą ustawodawczą była Tymczasowa Rada Miejska.

Pierwsze tygodnie urzędowania były wręcz rozpaczliwe. W zniszczonym mieście nie było nawet budynku, gdzie można było rozpocząć urzędowanie. Pierwszą siedzibą Magistratu był prywatny dom burmistrza Kuźniarskiego przy ulicy Asnyka, a dokładniej rzecz biorąc jego ruiny z zachowanymi fragmentami stropu. Strop w czasie deszczu przeciekał, dlatego najczęściej urzędowano w korytarzu na parterze. Jedyny sprzęt, jakim dysponowano, to kilka ławek wydobytych podczas odgruzowywania jednej ze szkół.

Samorząd miejski opierał w okresie międzywojennym swą gospodarkę na budżecie własnym pokrywanym z dochodów przedsiębiorstw miejskich i opłat.

W zniszczonym mieście bez ludności dochody te praktycznie nie istniały. Nie było więc środków na pokrycie najbardziej pilnych potrzeb. Do pracy zgłaszali się pracownicy miejscy. Jako pierwsi: Jerzy Krementowski i Stanisław Juszczakiewicz.

W dniu 18 lutego 1945r. odbyło się pierwsze wspólne posiedzenie Magistratu i Tymczasowej Rady Miejskiej.

W marcu 1945r. przeprowadzono prowizoryczny spis mieszkańców. W tym czasie w ruinach i piwnicach mieszkało 365 osób. Jako główny cel Rada stawiała sobie zaopatrzenie ludności w żywność, oświetlenie, opał, zorganizowanie nauki dla dzieci i młodzieży. Niewątpliwym sukcesem Rady było uruchomienie w kilku ocalałych salach Szkoły Podstawowej im. Marii Konopnickiej. Pierwszą dyrektorką została Seweryna Janicka, a nauczycielką Cecylia Pankiewicz. W budynku Rafinerii Nafty w Niegłowicach udało się uruchomić Gimnazjum. Pierwszym po wojnie dyrektorem został Leon Król. Naukę rozpoczęto w dniu 10 marca 1945r. Sukcesem było również reaktywowanie Spółdzielni Spożywców „ Społem ”. Jej prezesem był Stanisław Krząścik. Tymczasowa Rada Miasta prowadziła swą działalność do końca marca 1945r.

29 marca 1945r. przeprowadzono wybory do Miejskiej Rady Narodowej. W dniu 3 kwietnia 1945r. wybrano Prezydium Miejskiej Rady Narodowej.

Przewodniczącym wybrano Stanisława Kurasiewicza, a jego zastępcą Władysława Pazdro i Jana Rysaka.
W lutym 1946r. odbyły się wybory burmistrza. Na stanowisko to powołano Józefa Krzyżowskiego. Objął on swe stanowisko w dniu 22 czerwca 1946r. po ustąpieniu Stanisława Kuźniarskiego. Zastępcą został Władysław Mendys a sekretarzem Stanisław Szostkiewicz. Stanisław Kuźniarski wszedł do Zarządu Miasta i powierzono mu funkcję opiekuna społecznego. Na tym samym posiedzeniu w dniu 9 października 1947r. MRN podjęła decyzję o samo rozwiązaniu.

Nowe władze starały się przede wszystkim o rozpoczęcie odbudowy. Wobec braku własnych funduszy władze miejskie rozpoczęły starania o powrót do Jasła władz i urzędów publicznych. Gwarantowało to środki na odbudowę z funduszy państwa. Po wojnie powiat jasielski został odłączony od województwa krakowskiego i wcielony do województwa rzeszowskiego. Urząd powiatowy został przeniesiony do pałacyku w Gorajowicach. Tam mieściły się wszystkie urzędy powiatowe. Urząd miasta w lecie 1945r. przeniesiono do budynku dawnej szatni przy stadionie sportowym. Szczególnie ciężki dla miasta okazał się cały rok 1945. Brakowało środków na odgruzowywanie ulic, nie działały: elektrownia i gazownia. Zdarzały się w mieście przypadki śmierci z wycieńczenia. Aby zapewnić zaopatrzenie ludności, powołano Miejską Komisję Dostaw. W kwietniu udało się Komisji Dostaw sprowadzić do Jasła 600 ton zboża, z czego 400 ton pochodziło z Rosji. Sprowadzono 2,5 tony cukru oraz kartofle i zboże na siew. Na placu targowym by ułatwić handel i zapewnić lepsze zaopatrzenie wykonano nowe ławy i stragany. Przełom nastąpił dopiero w początkach 1946r. po interwencji w Ministerstwie Opieki Społecznej w Warszawie. Do Warszawy udał się jako delegat Miejskiej Rady Narodowej Tadeusz Garbacik. Uzyskał przydział dla Jasła pomocy z zasobów UNRY. Jasło otrzymało 1000 par obuwia, 3000 sztuk odzieży, 400 kg ryżu oraz subwencję w wysokości 200.000 zł.

Za te środki pieniężne udało się uruchomić w budynku szkoły im. Traugutta kuchnię dla mieszkańców wydającą bezpłatnie kilkaset posiłków. Kuchnia była prowadzona bezpłatnie przez panie: Zofię Bigosową, Annę Dzikowską, Barbarę Jezierską, Katarzynę Kuźniarską. Na posiedzeniach Rady często dyskutowano nad sprawą kuchni. Podnoszona była zwłaszcza sprawa osób, które pobierały bezpłatne posiłki i karmiły nimi zwierzęta domowe. Wracali do pracy urzędnicy magistratu. Za pożyczkę w Banku Gospodarstwa Krajowego przystąpiono do odbudowy rzeźni i innych przedsiębiorstw miejskich. Sukcesem było uruchomienie gazowni. Jej kierownik Jan Ochoński odnalazł w Gliniku Mariampolskim porzucone przez Niemców wyposażenie gazowni i dzięki temu gazownia zaczęła pracę.

W kwietniu 1946r. podpisano umowę z P.Z.G na dostawy gazu, gwarantującą miastu 10% zysku od sprzedanego gazu. Energię elektryczną dostarczała miastu elektrownia w Mencince oraz uruchomiona przez Wojciecha Drozda, Jana Piwowara i Stanisława Rączkę elektrownia miejska. Pod kierunkiem Eugeniusza Dacyla udało się uruchomić betoniarnię miejską.

Bezpieczeństwa mieszkańców i porządku w mieście pilnowała straż miejska. Jej komendantem był Stanisław Wielgus. W doszczętnie spalonym mieście powołano do życia straż pożarną.

Miasto funkcjonowało przede wszystkim dzięki determinacji jego mieszkańców, którzy spontanicznie przystąpili do odgruzowania. Jednym z pierwszych odgruzowanych budynków było gimnazjum. W ocalałej sali gimnastycznej powstało pierwsze kino. Rada miejska zdecydowała się również na przekazanie sali gimnastycznej na potrzeby parafii i tam odprawiano msze. Aby sprawnie kierować odbudową miasta, powołano Komitet Odbudowy.

Na czele Komitetu stanął burmistrz Kuźniarski. Szczególnie aktywny był Tadeusz Garbacik, który jako przedstawiciel miasta potrafił wyjednać dodatkowe dostawy dla miasta i zapewnić subwencję na odbudowę zniszczonych domów. Rada doceniła jego starania i padła propozycja dokooptowania go do skład Miejskiej Rady Narodowej, ale ostatecznie doceniając jego starania zaproponowano mu godność radnego Powiatowej Rady Narodowej.

Zapał mieszkańców został wsparty istotną pomocą płynącą z całego kraju. Zjednoczenie Przemysłu Naftowego przekazało na fundusz odbudowy Jasła 1% od swoich obrotów. Z funduszy tych odbudowano budynek Sokoła.Istotnym wsparciem była pomoc ze strony Wojewódzkiego Komitetu Odbudowy Warszawy w Rzeszowie. Przewodniczący Komitetu — A. Zieliński przekazał z własnej inicjatywy po uzyskaniu akceptacji Centralnego Komitetu Odbudowy Warszawy 50% zebranych w województwie rzeszowskim środków na odbudowę Jasła. Środki te były istotnym zastrzykiem dla finansów miasta. Pozwoliły odbudować i udostępnić mieszkańcom: remizę straży pożarnej, dom starców przy ulicy Floriańskiej, dom dziecka i szkołę im. kr. Jadwigi. Z pomocą przyszły również władze centralne. Ministerstwo Odbudowy przekazało miastu 2.000.000 zł. Z pozyskanych środków część została przeznaczona na odbudowę starostwa, remont budynku administracyjnego elektrowni, w którym pomieszczono biura Miejskiej Rady Narodowej. Wyremontowano szkoły im. Marii Konopnickiej i R. Traugutta, budynek „Zgody” na dom kultury. Reaktywowano także działalność Komunalnej Kasy Oszczędności. Jej przedwojenna siedziba uległa zniszczeniu, umieszczono ją więc w prywatnym budynku na ul. Kazimierza Wielkiego. Kasa pełniła funkcję agendy NBP. Jej pierwszym dyrektorem był Tadeusz Garbacik. Pozostałe z kredytu Ministerstwa Odbudowy 500.000 zł zostało przeznaczone na remont najlepiej zachowanych 18 domów prywatnych.

W dniach od 7-12 lipca 1946r przebywała w Warszawie delegacja władz powiatowych i miejskich, której celem było uzyskanie pomocy władz centralnych w odbudowie miasta. Delegaci zawieźli do stolicy specjalnie wykonany album ukazujący zniszczenie miasta. Doszło do spotkania z premierem Edwardem Osóbką-Morawskim. Efektem tej wizyty była subwencja w wysokości 2.000.000 zł oraz decyzja o przeniesieniu siedziby Sądu Okręgowego z Krosna z powrotem do Jasła podjęta przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Subwencja ta została rozdysponowana w ten sposób, że 750.000 zł przeznaczono na prywatne budownictwo, 500.000 zł na zabezpieczenie zrujnowanych domów, 250.000 zł na wykończenie i remont pod warunkiem udostępnienia części pomieszczeń na mieszkania dla urzędników.

Ministerstwo Przemysłu zdecydowało się na uruchomienie huty szkła, a Centralny Urząd Planowania przydzielił z własnych zasobów ciągnik samochodowy. Pieniądze przeznaczono na odbudowę gmachów użyteczności publicznej i domów prywatnych.

W zniszczonym mieście ludzie gnieździli się w piwnicach i suterenach, dlatego wysiłki Rady zmierzały przede wszystkim do odbudowania nadających się do remontu domów. Jednocześnie planowano przebudowę ulic, między innymi już w 1945 r. planowano wybudowanie obwodnicy wzdłuż Wisłoki, której celem było odciążenie ruchu samochodowego w centrum miasta. W ramach przebudowy zdecydowano się zachować układ Rynku z przebudowaniem fragmentów ulicy Kościuszki i K. Wielkiego.

Planowano budowę szpitala na 120—150 łóżek. Zaplanowano specjalną dzielnicę szkolną, która miała powstać pomiędzy ulicą Bednarską i Mickiewicza oraz Czackiego i Jagiełły. Zaprojektowano tam kompleks 6 szkół z boiskami sportowymi i ogródkami szkolnymi. W związku z tą decyzją postanowiono przenieść klasztor i kościół OO Franciszkanów do tzw. dzielnicy zachodniej. Dworzec kolejowy miał zostać odbudowany jako monumentalny gmach. Zaprojektowano dzielnicę przemysłową pomiędzy rzeką Jasiołką i torami kolejowymi do Rzeszowa. Plany przewidywały odrestaurowanie dużych gmachów będących siedzibami urzędów i instytucji oraz zagospodarowanie materiałów budowlanych pochodzących z rozbiórki. Zakazano sprzedaży cegły pochodzącej z rozbieranych domów odbiorcom spoza Jasła.

W maju 1946r. w Jaśle przebywała delegacja amerykańska, by zapoznać się ze zniszczeniami miasta. Delegacji towarzyszyli reporterzy z Życia Warszawy.

Jako najpilniejszą potrzebę miasta uznano remont budynku administracyjnego Urzędu Miasta za kwotę 400.000zł, remont budynku na pomieszczenie Sądu Okręgowego 500.000 zł, 350.000 zł przewidziano dodatkowo na remonty w budynkach prywatnych, z przeznaczeniem części pomieszczeń na mieszkania dla urzędników. Cześć potrzeb finansowych miasta zaspokajana była w tym czasie przez dochody przedsiębiorstw miejskich. Straty przynosiła jednak rzeźnia i elektrownia. By osiągnąć rentowność tych przedsiębiorstw, miasto otrzymało kredyt z Wojewódzkiej Komisji Odbudowy, na elektrownię 150.000, na rzeźnię 410.00. W 1947r. opracowano nowy regulamin rzeźni miejskiej. Ostatecznie uznano, iż zamiast inwestować w odbudowę elektrowni, należy wybudować w Jaśle stację transformatorową i na ten cel miasto zaciągnęło kredyt w wysokości 1.750.000 zł. Remontu wymagała również sieć energetyczna w mieście.

W listopadzie 1946r. na ten cel przeznaczono 250.000 zł. Problemem dla miasta były duże straty związane z kradzieżą energii przez tzw. pajęczarzy. Największymi nielegalnymi odbiorcami według radnych były stacjonujące na terenie miasta oddziały wojska, które nie mogły być kontrolowane przez pracowników elektrowni. Duże problemy miały władze miejskie z odzyskaniem Huty Szkła. Uznana ona została po wojnie jako mienie opuszczone. Przed wybuchem wojny dzierżawiło ją od miasta przedsiębiorstwo Silberstein i Benet sp. z. oo. Miasto powołując się na ustawę, która wykluczała od przejęcia mienie komunalne, domagało się zwrotu Huty Szkła.

Sprawą wymagającą szybkiego rozwiązania był transport. Środki, jakie posiadało miasto przed wysiedleniem uległy zniszczeniu lub zaginęły. Z własnych funduszy zakupiono konie i auto-ciągnik. Często korzystano z usług wojska.

Aby zabezpieczyć działanie straży pożarnej i uchronić jej sprzęt przed zniszczeniem, Rada zdecydowała się na wyremontowanie garaży na targowicy i przeznaczyła je na siedzibę straży pożarnej. Po skończonym remoncie podniesiono obsadę etatów straży pożarnej do 9 osób.

Miasto odczuwało dotkliwy brak obiektów o charakterze kulturalnym. Rada postanowiła zawrzeć umowę z „Sokołem” na dzierżawę jego gmachu. Warunkiem wydzierżawienia obiektu za czynsz 1 zł rocznie było przeprowadzenie remontu za środki Urzędu Miasta. Okres dzierżawy wynosił 15 lat. Środki na remont budynku miasto uzyskało z Centralnego Zarządu Zjednoczenia Przemysłu Naftowego w postaci subwencji. Zwlekano z podpisaniem umowy ze względu na brak zdolności prawnej „Sokoła” do podpisania umowy. Ostatecznie w sierpniu 1946r. zapadła decyzja Starostwa o likwidacji „Sokoła” i o przejęciu jego majątku przez miasto. Majątek został przeznaczony na cele kulturalno oświatowe.

Opracowano statut poboru podatków od spożycia w zakładach gastronomicznych.

We wrześniu 1946r. opracowano statut o podatku od publicznych zabaw rozrywkowych i widowisk. W 1947r. podniesiono opłaty za korzystanie z rzeźni miejskiej i opłaty urzędowe. Wprowadzono podatek od posiadania psów.

Miasto miało wielkie trudności z zapewnieniem mieszkańcom odpowiednich warunków mieszkaniowych. Wiele osób nadal gnieździło się w piwnicach i pobieżnie wyremontowanych budynkach. Próbą unormowania spraw lokalowych było powołanie Komisji lokalowej. Jej celem był nadzór nad racjonalnym użytkowaniem zasobów mieszkaniowych w mieście. Wspomnieć należy, iż miasto z subwencji centralnej finansowało remont wielu budynków prywatnych, a ich właściciele zobowiązali się do przekazania części wyremontowanych pomieszczeń na cele mieszkaniowe. Komisja Mieszkaniowa między innymi wnioskowała o szybkie rozpoczęcie remontu kościoła parafialnego, a zwłaszcza jego dachu. Jednocześnie domagano się rozpoczęcia odbudowy kościoła i klasztoru OO Franciszkanów. Na posiedzeniu w dniu 29 sierpnia 1946r. opracowano i uchwalono Regulamin Komisji lokalowej i przepisy kwaterunkowe. Uchwalono nową taryfę kominiarską.

Pobieżny remont szkół w 1945r. umożliwił wprawdzie rozpoczęcie nauki, jednak nie zapewniał odpowiednich warunków do jej kontynuowania w najbliższych latach. Miasto w ramach pożyczki w Komunalnym Funduszu Zapomogowo Pożyczkowym postanowiło przeznaczyć na remont i wyposażenie szkół kwotę 1.300.000 zł. W ramach tej pożyczki starano się również przyjść z pomocą osobom w podeszłym wieku bez środków do życia i za kwotę 450.000zł wyremontować dom starców przy ul. Floriańskiej.

Pomimo trudności dnia codziennego związanych z odbudową miasta, starano się o zapewnienie jego rozwoju w przyszłości. Między innymi na posiedzeniu w dniu 22 lipca 1946r. podjęto uchwałę, w której Rada zwraca się do Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z prośbą o przekazanie na rzecz Gminy Miasta Jasła resztówki po parcelacji majątku Gorajowice. Gmina była zainteresowana przejęciem parku i pałacyku na urządzenie ogrodu botanicznego oraz 28 hektarów gruntu na ogródki działkowe. Dodatkowo zwrócono się z prośbą o wydzielenie 8 hektarów pod budowę szpitala powiatowego i 7 hektarów na cmentarz.

Miasto starało się również o sfinalizowanie umowy z dyrekcją poczty w Krakowie na budowę w Jaśle gmachu poczty. Przed wojną nowy budynek poczty miał powstać u zbiegu ulic Bednarskiej i Czackiego. W związku z projektowaniem w tym miejscu dzielnicy szkolnej, zaproponowano zamianę tego placu na tereny byłego szpitala. W zamian za parcelę przy ul. Czackiego o powierzchni 2.250 m² miasto przekazało plac poszpitalny o powierzchni 4.790m². Skarb Państwa dopłacił różnicę w kwocie 588zł za metr kwadratowy i pokrył koszty przepisania.

W ramach projektowanej dzielnicy szkolnej postanowiono również przenieść klasztor i kościół OO. Franciszkanów. Uznano, iż przeniesienie klasztoru do tzw. dzielnicy zachodniej doprowadzi do racjonalnego rozmieszczenia kościołów jasielskich. Miasto ze swej strony zapewniło wykup potrzebnych pod zamianę gruntów pomiędzy ul. 3 Maja i Kraszewskiego. Zobowiązało się również wykupić budynek klasztorny przy ul. Mickiewicza. Negocjacje prowadzono z gwardianem Jakubem Półchłopkiem, który zastąpił na stanowisku radnego MRN ks. Ablewicza. Skutkiem tych postanowień była decyzja MRN z dnia 12 lutego 1947r. o rozbiórce szkoły im. Staszica przy ul. Piotra Skargi i budowa na tym gruncie bliźniaczego budynku mieszkalnego. Miał być on przekazany Leoni i Marii Hołowińskiej i Stanisławowi Karasiowi w zamian za teren potrzebny pod budowę klasztoru OO. Franciszkanów. Miasto wykupiło zabudowania klasztorne, których wartość oszacowano na 8.000.000zł. Klasztor zobowiązał się na własny koszt uprzątnąć gruz pozostały po zniszczonym kościele.

Miasto prowadziło wykup gruntów pod rozbudowę i przebudowę ulic. Pozbywano się mienia niestanowiącego dla miasta większej wartości. Między innymi ruiny dawnej ochronki przy ul. Gołębiej sprzedano Towarzystwu Rybackiemu.

Na potrzebne inwestycje miasto zaciągało kredyty zabezpieczone majątkiem miasta. Między innymi na 1947r. zaplanowano w oparciu o pożyczkę w Polskim Banku Komunalnym wyremontować i rozbudować kanalizację i wodociągi miejskie. Na rozbudowę instalacji elektrycznej 1.800.000zł, na odbudowę łaźni miejskiej 200.000zł. W sumie była to kwota 2.900.000 zł. W oparciu o założenia planu odbudowy miasta i szczegółowe opracowanie planów przebudowy Rynku, przystąpiono do przebudowy ul. Kościuszki w miejscu, gdzie łączy się ona z płytą Rynku. Plany opracował znany architekt Szyszko—Bohusz. Przewidywały one obcięcie budynku Wilusza przy ul. Kościuszki i budynku Winnickiej. Budynek należący do Klierowej postanowiono w razie konieczności przebudować. Podobnie przy ul. Kazimierza Wielkiego obcięto budynki Gliwy i Hałuchy.

Dodatkowe źródło środków na rozbudowę miasta widziano w ponownym umieszczeniu w Jaśle siedziby wielu urzędów rejonowych i powiatowych. Duże nadzieje wiązane były zwłaszcza z Sądem Okręgowym i miasto zobowiązało się ze swej strony dołożyć do kosztów utrzymania mieszkań dla personelu. W lutym 1947r. Rada postanowiła wynająć na potrzeby Sądu dom Winnickich przy ul. Sokoła 16 i wyremontować go własnym kosztem.

Po wojnie na terenie miasta i powiatu pozostało wiele materiałów wybuchowych. Prace przy ich usuwaniu prowadziło wojsko. Rada miasta postanowiła w dowód wdzięczności za ofiarną pracę przeznaczyć z funduszu administracyjnego 5.000 zł na sztandar dla jednostki, która rozminowała Jasło. Przy odgruzowywaniu Jasła intensywnie pracowali wszyscy jego mieszkańcy. Zdarzały się bardzo często również akcje odgruzowywania prowadzone przez instytucje spoza miasta. Dla przykładu Rada złożyła w 1947r. podziękowanie strażakom z województwa rzeszowskiego za pomoc w oczyszczeniu miasta. Specjalną subwencję na odbudowę miasta przeznaczył Centralny Komitet Odbudowy Warszawy.

Przystąpiono do zmiany nazw niektórych ulic.Na posiedzeniu w dniu 5 sierpnia 1947r. dotychczasowej ulicy Na Młynek nadać nazwę Alei Gen. Karola Świerczewskiego. Decyzja ta została zakwestionowana przez Powiatową Radę Narodową, która uznała ul. Na Młynek za zbyt mało reprezentacyjną. Na posiedzeniu w dniu 16 września MRN podtrzymała jednak swą wcześniejszą decyzję. Na wniosek radnego Kosiby ulicy prowadzącej od dworca kolejowego do ul. 3 Maja nadano nazwę Józefa Ducala-Bagasia, absolwenta gimnazjum w Jaśle, który poległ w Powstaniu warszawskim.

Nowo powołana Rada zebrała się na posiedzeniu w dniu 3 stycznia 1948r. W lipcu 1948r. nastąpiła kolejna reorganizacja składu Rady. Dokonano wyboru Prezydium MRN. Przewodniczącym został wybrany Przewłocki Józef, który zrezygnował w lipcu 1948 r. i na stanowisku zastąpił go Mazur Tomasz. Po objęciu przez T.Mazura funkcji burmistrza przewodniczącym MRN w dniu 24 marca 1949r. został Potępa Ignacy. Zastępcą przewodniczącego został Olejarczyk Stanisław.

Burmistrz Józef Krzyżowski i Władysław Mendys jako jego zastępca sprawowali swe funkcje do końca grudnia 1948r. Wówczas burmistrz Krzyżowski złożył rezygnację. Podobnie uczynił Władysław Mendys. Przyjęto rezygnację całego Zarządu Miejskiego i wybrano nowy. Burmistrzem został Mazur Tomasz, Vice burmistrzem mgr Tadeusz Bebesz. Powołano Komisje.

Nowa Rada uchwaliła statut o świadczeniach w naturze na rzecz gminy. Było to zgodne z odgórnymi zaleceniami Wojewódzkich Rad Narodowych i nakładało na mieszkańców obowiązek pracy bądź wpłacenia środków finansowych na rzecz gminy. Poprzednia Rada nie zdecydowała się na wprowadzenie w życie tych zaleceń, gdyż uznała, iż mieszkańcy Jasła odpracowują świadczenia w czasie odgruzowywania miasta. W październiku 1948r. opracowano Statut Zarządu Miejskiego. Swą działalność Rada zapoczątkowała nadzwyczajnym posiedzeniem z okazji trzeciej rocznicy wyzwolenia miasta w dniu 17 stycznia 1948r. Dokonano uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej w bursie gimnazjalnej i poświęcono oddany do użytku dom starców. Zgodnie z wcześniejszą sugestią Rady Powiatowej nadano Parkowi miejskiemu i ulicy od Czackiego do Kościuszki imię gen. Karola Świerczewskiego. Uroczyste nadanie imienia miało miejsce w dniu 18 kwietnia 1948r. Na tym samym posiedzeniu nadano ulicy wiodącej do Gorajowic imię 17-go Stycznia, a wiodącej do Kowalów imię Armii Czerwonej. Tak zapisano w księdze protokołów Rady, a ostatecznie ulice te nazwano odwrotnie.

W lipcu 1949r. bocznej ulicy Kraszewskiego nadano imię Szopena, a ulicy łączącej ul. 3 Maja i Słowackiego nadano imię Puszkina. W 1949 r. z okazji pięciolecia PKWN odsłonięto odrestaurowany przez kolejarzy pomnik Grunwaldzki.

Na posiedzeniu w dniu 1 października zapadła decyzja o utworzeniu Miejskiej Biblioteki Publicznej. Rada zobowiązała Zarząd Miejski do zakupu inwentarza i zatrudnienia bibliotekarza, rekomendując na to stanowisko p. Paczosę. W początkowym okresie Biblioteka Miejska miała być prowadzona wspólnie z powiatową.

Rada starała się o zwiększenie rentowności zakładów gminnych, między innymi Zakładu Gazowniczego. W kwietniu 1948r. upoważniła Zarząd Miasta do zaciągnięcia w Polskim Banku Komunalnym pożyczki w kwocie 2.400.000 zł. Za te środki odbudowano gazociąg na ul. Floriańskiej, Klasztornej, Wyspiańskiego, 3 Maja i Krasińskiego.

W 1948r. po długich staraniach przedstawicieli gminy doszło do zwrotu Huty Szkła miastu. Sprawa była nawet oddana do sądu. Ostatecznie przedsiębiorstwo powróciło pod zarząd miejski z końcem kwietnia. Miasto miało problemy z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. W październiku 1948r. przyjęto rezygnację dotychczasowych dyrektorów i kierowanie zakładem powierzono Józefowi Duszyńskiemu. Wprowadzono także pracę na trzy zmiany i dokonano rewizji norm produkcyjnych, zmieniono Radę zakładową i starano się zwiększyć dyscyplinę.

Wszystkie te zabiegi zmierzające do podniesienia rentowności zakładu nie przyniosły spodziewanych rezultatów i ostatecznie wobec braku surowców do dalszej produkcji, na posiedzeniu w dniu 18 lipca 1949 r., Rada zadecydowała o przekazaniu zakład w zarząd Ministerstwu Przemysłu Lekkiego.

Rada wykazywała troskę o estetykę miasta i postanowiła z początkiem 1949r. utworzyć Zakład Oczyszczania Miasta. Przewidziano dla tego zakładu następujący skład etatowy: 1 pracownik umysłowy, 12 robotników, 3 woźniców. Miasto przekazało na rzecz nowo powstającego przedsiębiorstwa tzw. „Sokołówkę,” zaprzęgi i inwentarz żywy, czyli konie.

By skutecznie prowadzić zarząd przedsiębiorstwami miejskimi, powołano w łonie Rady specjalną komisję. Komisja ta opracowała Statut przedsiębiorstw miejskich, który wszedł w życie pod koniec 1948r.

Dla podniesienia dochodów miasta zdecydowano się na podniesienie opłat targowych. Nie doprowadziło to do znaczącej poprawy sytuacji finansowej miasta, które swą gospodarkę opierało na pożyczkach i subwencjach ze Skarbu Państwa.

W kwietniu 1949r. zadłużenie miasta szacowano na 3.775.763 zł. Spowodowane było: zadłużeniem w Ubezpieczalni Społecznej na kwotę 1.443.176 zł, remontami budynków mieszkalnych i szkół, oraz kosztami remontu budynku na Sąd Okręgowy w wysokości 2.332.587 zł.

Miasto przejmuje mienie likwidowanych towarzystw i organizacji. Między innymi w lipcu 1948r. po Towarzystwie Popierania Polskiego Handlu i Przemysłu w Jaśle przejęto działkę przy ul. Ducala wraz z budynkiem o wartości 850.000 zł.

W październiku 1948r. Rada decyduje się na przejęcie budynku domu dziecka przy ul. Nowej, obecnie Tkaczowa i założenie w tym miejscu żłobka dla dzieci. W sierpniu 1949r. Rada miasta zdecydowała o przekazaniu Związkom Zawodowym obiektów po likwidowanym Towarzystwie Mieszczańsko-Ludowym „Zgoda” Związki Zawodowe zobowiązały się w zamian spłacić długi Towarzystwa, konserwować i rozbudowywać siedzibę oraz wynajmować salę za odpłatnością.

Miasto zdecydowało się ostatecznie na wywłaszczenie niektórych działek przejętych przez władze niemieckie i użytych do rozbudowy ulic i placów.

Na początku 1949r. nowo wybrany Zarząd Miasta przedstawił do zatwierdzenia plan inwestycji w mieście na lata 1950—55. Inwestycje planowano na kwotę 395.000.000 zł. Na pierwszym miejscu stawiano sprawę kanalizacji i wodociągów. Kolejne planowane inwestycje to:
• dom oświatowy,
• budynek dla szkoły zawodowej,
• budynek dla przedszkola,
• wyposażenie straży pożarnej,
• budynek dla przychodni lekarskiej,
• poprawa jakości ulic i chodników,
• radiofonizacja miasta,
• budowa siedziby władz miejskich,
• przebudowa targowicy,
• budowa rzeźni i chłodni,
• budowa stadionów sportowych i żłobków.

Na priorytetową inwestycję w wodociągi miasto zaciągnęło w Polskim Banku Komunalnym długoterminową pożyczkę na kwotę 1.600.000zł.

W sierpniu na posiedzeniu Rady podjęto uchwałę o zatwierdzeniu planów autostrady objazdowej przebiegającej ulicami Jagiełły i Szajnochy. Planowano budowę nowego mostu przesuniętego w dół rzeki, by uniknąć gwałtownych zakrętów. Droga prowadząca do tego mostu miała zostać usytuowana na nasypie, który zabezpieczy część terenów przed zalaniem. Planowano wyprostować ul. Czackiego w kierunku placu Żwirki i Wigury. Dla połączenia miasta z dzielnicą Za koleją planowano wybudować wiadukt za stacją pomp. Drugi wiadukt miał powstać w rejonie ul. Kościuszki i połączyć również ul. Sobieskiego. Postanowiono urządzić zieleniec na placu zamykającym ulice Kościuszki, Świerczewskiego, Rejtana i Sobieskiego oraz u zbiegu ulic 3 Maja i Staszica. Przewidziano budowę obiektów sportowych nad Wisłoką przy końcu ul. Na Młynek. Postanowiono nie zabudowywać rogu ul Asnyka i Świerczewskiego.

We wrześniu 1949r. miasto otrzymało subwencję w wysokości 21.000.000 zł. Środki te zostały przeznaczone na remont domów. Rada zadecydowała o remoncie budynków, które posiadały największą ilość lokali i zapewniały większą ilość mieszkań.